पुस्तकसँगै हुर्कौं

अनन्त वाग्ले, चैत्र २०, २०७३

हरेक वर्षको ‘अप्रिल फुल’ बारे सबैजसो जानकार छन् । यस दिन मानिसलाई झुक्याउँदै र उटपटयाङ गर्दै नरमाउने कमै होलान् । तर यसको भोलिपल्ट अप्रिल २ मा पर्ने महत्त्वपूर्ण दिवसबारे कमैलाई थाहा होला । यो दिन अन्तर्राष्ट्रिय बालपुस्तक दिवस हो । सन् १९६७ देखि यो दिवस संसारभर नै विविध कार्यक्रमका साथ मनाउने गरिएको छ । केही वर्ष यतादेखि नेपालमा पनि मनाउन थालिएको छ । 

बालसाहित्यको विकासमा काम गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय संस्था आईबीबीवाईमा आवद्ध विश्वका ८० भन्दा बढी देशमा यो दिवस विशेष रूपमा मनाइन्छ । ती ८० मध्येका कुनै न कुनै देशले बर्सेनि यो दिवसका लागि नारा तथा विशेष लोगो तय गर्छन् । अनि विशेष सन्देशसाथ संसारभर त्यसको प्रचार गर्छन् । बालबालिकालाई कथा सुनाउँछन् । नयाँ पुस्तक उपहार दिन्छन् । नयाँ किताब सार्वजनिक गर्छन् । पुस्तक मेला गरिन्छ । बालबालिका पनि आफूले पढेका पुस्तकबारे छलफल गर्छन् । यस वर्ष रूसले यो दिवसको संयोजन गरिरहेको छ । यस वर्षको बालपुस्तक दिवसको नारा ‘पुस्तकसँगै हुर्कौं’ रहेको छ । बालपुस्तक दिवस अप्रिल २ मा मनाउनुको खास कारण पनि छ । यस दिन विश्व विख्यात परिकथाकार हान्स क्रिस्चियन एन्डर्सनको जन्मदिन पनि हो । १ सय ५० भन्दा बढी भाषाहरूमा अनुदित एन्डर्सनका कथा संसारमै सर्वाधिक बालबालिका र पाकाहरूबाट समेत पढिन्छन् । कुरूप टिउरो (अग्ली डक्लिङ), बादशाहको नयाँ लुगा (इम्पेरर्स न्यु क्लथ), राजकुमारी र केराउको गेडा (दि प्रिन्सेस एन्ड दि पिच), सानी जलपरी (लिटिल मर्मेड) र सलाई बेच्ने केटी (दि म्याचेच गर्ल) एन्डर्सनकृत १ सय ७० कथामध्ये सबैभन्दा लोकप्रिय मानिन्छन् । उनका बाबु घरघरमा जुत्ता सिउँदै हिँड्थे । उनी ११ वर्षको हुँदा बाबुको मृत्यु भएपछि आमाले दोस्रो विवाह गरिन् । यसरी बेसहारा बनेका एन्डर्सन लेखनप्रतिको उत्कट चाहनाले संसारभर प्रसिद्ध भए । उनको देश डेनमार्कमा मात्र होइन, संसारभरि नै उनलाई अत्यन्त श्रद्धा गरिन्छ । 
सानो उमेरमा बालबालिकाले जति धेरै किताब पढे, उनीहरूको भाषा त्यत्तिकै राम्रो हुन्छ । जसको भाषा राम्रो छ, उसले अध्ययन, रोजगारलगायत हरेक क्षेत्रमा सफलता र अवसर पाउँछ । भाषामा राम्रो भएका बालबालिकाको अरू सबै विषयमा पनि रम्रो नतिजा पाइन्छ । यी सबै तथ्य अनुसन्धानबाट पत्ता लागेका कुरा हुन् ।

हिजोआज रेडियो, टीभी, कम्प्युटर, मोबाइलजस्ता माध्यमका कारण किताबको महत्त्व घट्दै गएको पो हो कि भन्ने प्रश्न पनि उठ्न थालेको छ । तर सूचना र सञ्चार प्रविधिमा जतिसुकै विकास भए पनि किताबको बेग्लै महत्त्व छ । यसको प्रभावकारिता घट्ने सम्भावना कमै छ । पुस्तकप्रेमी र असल पाठकहरू भन्छन्– किताबको स्वाद अरू कुनै माध्यमबाट पनि पाइँदैन । त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बालपुस्तक दिवसको सन्दर्भमा पनि हामी पनि किताब संस्कृतिमा रमाउन सिकौं है । यही दिवसका सन्दर्भमा रूसी लेखक सर्जेयी माखोतिनले दिएको सन्देश यस्तो छ– ‘बालककालमा म ब्लक र साना खेलौना जोडजाड गरेर घर बनाउँथे । अनि छानाको ठाउँमा चित्रमय बालपुस्तक राख्थेँ । सपनीमा म घरमाथि चढ्थेँ । सलाईको बट्टाले बनाएको ओछयानमा पल्टन्थेँ । 
अनि तारा चम्चमाइरहेको आकाश र बादल नियाल्थेँ । यो सबै मलाई मन परेको तस्बिरमा आधारित हुन्थ्यो । म अन्तरआत्मादेखि नै बालकमा जीवनको नियम पछयाउँछु, जो सुरक्षित र शान्त वातावरण चाहन्छन् । यसमा बालपुस्तकले साँच्चै मलाई सघाउँछन् । 
म हुर्किएँ । पढ्न सिकेँ । मेरो कल्पनामा किताब घरको छानाभन्दा भिन्न भयो । यो पुतली या चराझैं देखिन थाल्यो । किताबका पाना पखेटाझैं लाग्न थाले, जसले सुकेका पातकोजस्तै धुन निकाल्छ । झयालमा रहेको किताबले वेगका साथ झयाल खोल्दै अज्ञात शून्यतालाई चिर्न खोजेझैं देख्छु । म त्यसलाई हातमा लिन्छु र पढ्न थाल्छु, अनि त्यो शान्त हुन्छ । अनि म अर्कै संसारमा बत्तिन्छु, जहाँ कल्पनाको संसार फैलन थाल्छ । 
आहा ! कसैको हातमा नयाँ किताब देख्नुमा कत्ति मज्जा छ, त्यो केको बारेमा होला भनेर उर्लिने जिज्ञासा ख्याल रमाइलो हुन्न । तिमी त्यसको अन्तिम पृष्ठ हेर्न लोभिन्छौ । आहा ! त्यसमा क्या वासना आउँछ, जसलाई छपाइको मसी र गममा भाग लाउन सकिँदैन । त्यो किताबको आफ्नै सुवास हो, जो आफैँमा उत्तेजक र अनुपम हुन्छ । केही पृष्ठको वासना लिइसक्दा पनि किताब ब्युँझेको हुन्न । जब तिमी पढ्न थाल्छौ, बल्ल त्यो ब्युँझिन्छ । 
तिमी बढिरहेका छौ । संसार झन्झन् जटिल बन्दै छ । तिमीले अनेकौं प्रश्न सामना गरिरहेका छौ, जसको जवाफ दिन वयस्कहरू पनि तयार छैनन् । तैपनि तिमीले शंका र रहस्यहरू सुनाउनु महत्त्वपूर्ण छ । यस्तो बेला किताब तिमीलाई सघाउन आउँछ । हामीलाई लाग्छ : यो किताब मेरै बारेमा लेखिएको होला । र, मन पर्ने पात्रले एक्कासि तिमीले जस्तै चिच्याउँछ । उसले पनि उस्तै समस्या भोग्छ र आफूलाई आफ्नै बान्की दिन्छ । र, अर्को पात्र सधैं तिमीजस्तो हुन्न तर तिमी उसलाई आफ्नो आदर्शको रूपमा चाहन्छौ । अनि ऊजस्तै बहादुर र सम्पन्न हुने चाह गर्छौ । 
जब कुनै बालक या बालिकाले भन्छन् कि ‘मलाई पढ्न मन लाग्दैन’ त्यसले मलाई हाँसो लाग्छ । मलाई ती बालबालिका हुन् भन्नेमा शंका लाग्छ । उनीहरू आइसक्रिम खान्छन्, खेल्छन् र रमाइला सिनेमा हेर्छन् । अर्को किसिमले भन्दा उनीहरू रमाइलो मन पराउँछन् । खासमा पढाइ भावना र व्यक्तित्व विकासको कडा काम मात्र होइन, सबैभन्दा पहिला त यो महान् आनन्द हो ।’

पूरा पढ्नुहोस्

भुक् ! भुक् !!

अतुल मिश्र, श्रावण ८, २०७४

तिम्रो घरमा कुकुर छ? छ भने तिमी पक्कै कुकुरलाई माया गर्छौ होला। हामी बाहिर जाँदा होस् वा घर पुग्नेबित्तिकै, कुकुरले पुच्छर हल्लाउँदै खुसी व्यक्त गर्छ। योभन्दा पनि मुख्य कुरा, कुकुरले हाम्रो घरको रखबारी गर्छ।
पूरा पढ्नुहोस्

म्याउँ !

मनोज पौडेल, श्रावण ८, २०७४

तिमीहरूमध्ये यो कविता नसुनेको सायद कमै होलाऊ। कतै बिरालो देख्नासाथ ‘म्याउँ–म्याउँ’ र ‘आ ...सुरी आ...’ भनेर बोलाउँछौ पनि होला। बिरालोसँगै खेल्न पाए त झनै दङ्ग ! हैन?
पूरा पढ्नुहोस्

मैले पढेको पुस्तक

श्रावण ८, २०७४

स्टेफेन हकिङ भौतिक शास्त्रका एक महान् ज्ञाता हुन्। आधुनिक विज्ञानका क्षेत्रमा उनले धेरै योगदान दिएका छन्।
पूरा पढ्नुहोस्

सिम्लेका कथा

श्रावण ८, २०७४

नगर्मी न जाडो। माथितिर अग्लो माझखण्ड समस्थली र तल समथर प्युटार। दक्षिण ललितपुरको बाग्मती नदी किनारसँगै ‘ललितपुरको कर्णाली’ भनेर चिनिने एउटा गाँउ छ– सिम्ले।
पूरा पढ्नुहोस्

सुतूा भने ओछयान छैन

श्रावण ८, २०७४

सुतूा भने ओछयान छैन, खाऊा भने खानाजाडोले त जीउ काम्छ, यौटा छैन नाना।
पूरा पढ्नुहोस्

मेरो विद्यालय

श्रावण ८, २०७४

हजारौं साना–साना खुट्टाहरू नाच्ने,कोपिला हाँसेजस्तै मुसुक्क हाँस्ने।भविष्यको बाटो देखाइदिने तिमी,नजानेका कुराहरू लेखाइदिने तिमी।
पूरा पढ्नुहोस्

देशभक्ति

श्रावण ८, २०७४

नजाऊ है युवाहरूहो परदेशमा यहाँ देश रोइरहेछयहीँ छ हीरा र मोती अमृत बहने खोला र नदीकिन हिँड्छौ? भौंतारिँदै कामको खोजीमाबगाऊ पसिना यहीँ।
पूरा पढ्नुहोस्

हाम्रो कर्तव्य

श्रावण ८, २०७४

साना साना हात मेरा लेखाइ छन् ठूलो किताबकापी च्यापीकन स्कुल जाने धोको पढ्नलेख्न सिकाइदिने पहिलो पाठशालाघर अनि विद्यालय यही नै हो मेरो सारा
पूरा पढ्नुहोस्

पुस एक्रस द लाइन

श्रावण ८, २०७४

प्राय: केटाकेटीले एकअर्कालाई धकेलेर खेल्ने यो खेललाई पीटी शिक्षकहरूले अहिले रमाइलो खेलमा रूपान्तरण गरेका छन्। यो खेल खेल्ने नियम पनि बनाइएका छन्।
पूरा पढ्नुहोस्

पेमा

अनन्त वाग्ले, श्रावण ८, २०७४

पेमा तिमी प्रतापजीको छोरी हो?’ सुबोध माड्साबले सोध्नुभयो। ‘हो सर। किन होला?’ मैले भनेँ।
पूरा पढ्नुहोस्