अन्त्यपछिको सुरु

घनश्याम खड्का,आश्विन २८, २०७४

लन्डनको भित्री भीडभाड सुरु हुनुअघि एउटा बस्ती आउँछ जहाँ जापानी र पूर्वी एसियाली मूलका मानिसको बाक्लो बस्ती छ । त्यही बस्तीभित्रको एउटा शान्त घरमा गएको साता ठूलो खैलाबैला भयो । अचानक मानिसहरू भेला भए र पत्रकारहरूको ताँती नै लाग्यो । त्यसपछि नै हो, पूरै विश्वले थाहा पाएको, लेखक काजुओ इसिगुरो त्यही बस्तीका एक बासिन्दा हुन् भन्ने कुरो जसले सन् २०१७ को नोबेल पुरस्कार भर्खरै पाएको समाचार सार्वजनिक भएको थियो । 

पुरस्कार पाउने अघिल्लो क्षणसम्म काजुओ इसिगुरो यसबारे बेखबर थिए । जब उनले आफू पुरस्कृत भएको सुने उनलाई पत्यार लागेन । उनले ठानेका रहेछन्, सहरमा अचेल फेसन बनेको ‘फेक न्युज’ कै एक शृंखला हो त्यो समाचार । त्यसैले एजेन्टले फोन गरेरर सुनाएको खबर उनलाई खबर नै जस्तो लागेनछ । ‘मलाई चिनजानका साथीहरूले भनेको भए पत्याउँथे हुँला तर हामीमध्ये त कसैलाई यो खबरै थिएन,’ उनी भन्छन्, ‘अनि मलाई लाग्यो, झूटा समाचारको तीव्र प्रसार भइरहेको छ ।’
 तर जब आफू पुरस्कृत भएको साँच्चै नै तय भयो तब इसिगुरो निकै रोमाञ्चित भए । ‘हरे, मलाई कस्तो थाहा नभएको होला !’ खबर सार्वजनिक हुनेबित्तिकै पत्रकाहरू उनका घरमा पुगेपछि इसिगुरो चुकचुकाए, ‘नत्र अलिक चिटिक्क परेर बस्थेँ र टाउको पनि पखाल्थेँ नि ।’ तर उनी चिटिक्क परिरहुन्जेल इसिगुरोलाई कुरिरहने फुर्सद कुनै पनि खबरकर्मीलाई थिएन । राम्रोसँग नमिलाइएको कपाल र चिटिक्क पार्न बाँकी अनुहारमै उनी गोल्डर्स ग्रिनस्थित आफ्नो घरबाट ‘लाइभ’ भए र विश्वभरका मानिसहरूका आँखामा तुरुन्त छाए । 
हेर्दाहेर्दे उनको दैलोमा क्यामेरा बोकेका मानिसको लाम लाग्यो । यो लामो लाइनलाई हेर्दै उनको अन्तर्वार्तामा पहिल्यै पुगेका गार्जियनका संवाददातासँग इसिगुरोले विस्मय प्रकट गरे, ‘यी मोराहरूलाई म यहाँ बस्छु भनेर कसरी थाहा भएको होला ?’ एजेन्टको फोनलाई समेत पत्याउन नसकेका इसिगुरोलाई क्यामेरा बोकेर उनको अनुहार ताक्दै आएका तिनै ‘मोराहरू’ को उपस्थितिले भने आफू पुरस्कृत भएको विश्वास दिलाएको थियो । 
दोस्रो विश्वयुद्धमा आणविक बमले क्षतविक्षत पारेको नागासाकीमा जन्मेका इसिगुरोलाई पाँच वर्षको उमेरमा उनका बाआमाले बेलायत ल्याएका थिए । यतै बस्ने कि जापान फर्कने भन्ने अनिश्चयमा अड्किएको उनको परिबारले इसिगुरोसँग सधैं मातृभाषामै कुरा गर्‍यो ताकि जापान फर्किएका दिन इसिगुरोलाई भाषाको समस्या नपरोस् । यसले गर्दा उनले कहिल्यै आफूलाई भित्रबाट अंग्रेजभाषी लेखक ठान्न सकेनन् । यद्यपि बेलायतमै हुर्केकाले र त्यहीँ पढेकाले उनको अभिव्यक्तिमा सबभन्दा निखारचाहिँ अंग्रेजीमै आउँथ्यो । मातृभाषा जापानीमा लेख्न चाहेर पनि कमजोर पकडका कारण लेख्न नसकेका इसिगुरोले चिताएकै थिएनन् एक दिन त्यही भाषाले उनलाई लेखक बनाउनेछ र नोबेल पुरस्कार पनि दिलाउनेछ । 
‘म अति नै गौरवान्वित भएको छु,’ पुरस्कार पाएको निधो भएलगत्तै इसिगुरोले भनेका थिए । आफूले बाँचिरहेको समय विश्वव्यापी रूपमै अस्थिर भएको अवस्थामा आफ्ना कृतिहरूले मानिसहरूमा आशा जगाउने आस उनी गर्छन् । ‘संसारमा अहिले असाध्यै दुर्वाेध्य समयमा हामी छौं, हामीले राजनीति र व्यवस्थाप्रति विश्वास गुमाएका छौं,’ उनी भन्छन्, ‘हामी आफ्ना मूल्यहरूप्रति निश्चित छैनौं, यस्तोमा मैले नोबेल पुरस्कार पाउनुले आशाहरूको पुनर्जागरण गरेको छ भन्ने म ठान्छु ।’
इसिगुरो महत्ताहीन र व्यर्थको समयमा आशा र संगतिको कुरा गरेर थाक्दैनन्, ग्रामी अवार्डका लागि मनोनीत भएको उनको एउटा गीत ‘ब्रेकफास्ट अन दी मर्निङ ट्राम’ मा जस्तै । अमेरिकी ज्याज गायिका स्टेसी केन्टको आवाजमा दुनियाले सुनेको इसिगुरोका शब्दमा आधुनिक जीवनको निस्सारताको एक बेजोड चित्र छ । उनको यो प्रवल अभिव्यक्तिकै कारण गायिका स्टेसीले सिंगो एल्बमकै नाम राखेकी थिइन्, ब्रेकफास्ट अन दी मर्निङ ट्राम । छनलाई गीतमा त्यस्तो अचिन्त्य केही पनि छैन तर त्यसका शब्दले सुन्नेको मानसपटमा जुन चित्र तयार पार्छ त्यो हृदय हल्लाउने खालको छ । एक व्यथित र एक्लो आधुनिक मनुवाको रात र दिन कसरी बितिरहेको भन्ने झल्को उनको त्यो गीतले दिन्छ जो भूमण्डलीकृत विश्वमा दिनहुँ झन्–झन् सत्यझैं सावित भइरहेको छ । 
जम्मामा, इसिगुरोको लेखनचेत यही विसंगति र व्यतिरेकीमाथिको व्यंग्य अनि त्यसबाट संग्लिन सक्ने जीवनको उद्घोष हो । त्यसैले होला, हारुकी मुराकामी, मार्गेट एटउड, नुगी वा थाइङ्जस्ता २ सय हस्तीहरूको प्रतिस्पर्धामा आश्चर्यजनक रूपमा पृरस्कारका लागि छानिए इसिगुरो । 
पुरस्कार समितिले उनका उपन्यासहरूलाई ‘गहन संवेगको शक्तिले भरपुर’ भनेको छ । ‘दी रिमेन्स अफ दी डे’ र ‘नेभर लेट मी गो’ जस्ता प्रसिद्ध कृतिका लेखक इसिगुरोलाई उनका कृतिले ‘संसारप्रतिको हाम्रा भ्रान्तिलाई उदाङ्ग पारिदिएकाले’ नोबेल पुरस्कार दिनुपरेको खुलासा स्विडिस एकेडेमीले सार्वजनिक गर्दा इसिगुरो नास्ता गर्ने तरखरमा भान्छामा छिरेका मात्र थिए । 
घाघडानहरूका माझबाट आफू छानिँदा उनलाई कस्तो लाग्यो होला ? नम्र स्वभावका इसिगुरो यस्तो प्रश्नको जवाफ दिनुअघि नमुस्कुराउने कुरै भएन । ‘मलाई अलिकति सरम लाग्यो र अलिकति नमज्जा’ उनले सरलताका साथ भनिदिए, ‘नोबेल पुरस्कारको कुरा चल्दा मेरो मनमा हारुकी मुराकामी र सलमान रुस्दीहरू मात्रै आउँथे । अहिले आफूले पाएको छु भन्ने सम्झँदा अहो उनीहरूलाई भन्दा, मलाई अलि पहिल्यै एक टुक्रा चीज बढी दिइएको छ भन्ने ठान्छु !’
पुरस्कार पाएपछि इसिगुरोको मनमा एक अर्काे भावले पनि जन्म लिएको छ । त्यो के भने बढ्दै गएको उमेर । उनी आफूलाई अझै युवा ठान्ने भएकाले नोबेल पुरस्कारका लागि ‘अझै परिपक्क नभइसकेको’ मान्ने गर्थे । तर जब अचानक पुरस्कार हात लाग्यो, उनले आफू जन्मिएको वर्ष सन् १९५४ लाई सम्झिए र हिसाब लगाए । ‘आम्मै नि, म त ६३ वर्षको भइसकेछु !’ इसिगुरोले जिब्रो टोके, ‘पुरस्कार पाउने बेलामा पुगिसकेको त पत्तै पो रहेनछ मलाई ।’
हठात उमेर कट्न लागिसकेको सम्झना पुरस्कारले दिलाएकामा उनी थोरै व्यथित पनि छन् यस अर्थमा । जसरी सामान्य जीवनमा सुख दु:ख अविछिन्न जोडिएर आउँछन् उनका भाव पनि त्यस्तै छन् । निख्खर सुख र निख्खर दु:ख उनी केहीमा पनि देख्दैनन् । जेमा, जता पनि 
छ्यासमिस छ । त्यो छ्यासमिसेपन उनको पुरस्कृत हुँदाको भावनामा पनि देखिएको थियो । इसिगुरो यसरी अकस्मात पुरस्कृत भएकामा विश्व साहित्यिक वृत्तमा कस्तो प्रतिक्रिया आउला भन्ने सबको अनुमान थियो । इसिगुरोलाई सबभन्दा पहिला बधाई दिए सलमान रुस्दीले । 
‘मेरा पुराना मित्र इसीले पुरस्कार पाएकामा लाखलाख बधाई,’ रुस्दीले भने, ‘उनको पुस्तक ‘ए पेल भ्यु अफ दी हिल्स’ पढेदेखि नै म उनलाई मन पराउँछु र प्रशंसा पनि गर्छु । त्यसमाथि उनी गितार पनि बजाउँछन् र गीतहरू पनि लेख्छन् ।’ यसरी बधाइहरू धेरैतिरबाट थुप्रिँदै जाँदा र एक लेखक रातारात सेलिब्रेटी बन्दा त्यसले गम्भीरताका साथ लेखनमा उत्रिरहेको उनको रफ्तारलाई कस्तो असर पार्ला भन्नेबारे इसिगुरो अचेल सोचमग्न छन् । के यो उनको प्रसिद्धिको चुली अर्थात् अन्त हो त ? अब उनले लेख्नुपर्ने विषय छैन त ? साहित्यको सबभन्दा ठूलो पुरस्कार पाउनलेले यस्ता प्रश्न दुई ठाउँबाट सामना गर्नुपर्ने हुन्छ, एउटा आफ्नो अन्तस्करणबाट र अर्काे पाठक तथा समालोचकको समूहबाट ।
‘मलाई लाग्छ यो कुनै अन्त्य होइन,’ अचेल एक अर्काे उपन्यास लेखनमा गहिरिएर लागिरहेका इसिगुरोको भन्छन्, ‘मलाई अब निश्चय नै सार्वजनिक पहिचानले माग्ने समय र गम्भीर लेखनले माग्ने समयको तालमेल मिलाउन धौ–धौ पर्नेछ । तर हिजो म जहाँ थिएँ आज पनि त्यहीँ छु भन्ने ठान्छु । त्यसैले के आशा राख्छु भने मेरो कामले निरन्तरता पाइ नै रहनेछ ।’ उनी आफूलाई एक अल्छी वा सन्तुष्ट लेखकका रूपमा हेर्न कदापि चाहँदैनन् । न त उनी विचारले खारिएका भनिएका प्रौढ पाठकका माझमा मात्रै सीमित हुन चाहन्छन् । उनी त स्कुले नानीहरूले पनि आफ्ना पुस्तक पढिरहेका छन् भन्ने खबरले निकै उत्साहित हुन्छन् र अझ बढीभन्दा बढी शब्दहरू तिनका लागि सिर्जन तल्लीन हुन चाहन्छन् । 
यसरी सधैं मिहिनेत गर्न रुचाउने इसिगुरोले युनिभर्सिटी अफ इस्ट एन्जिलामा सिर्जनात्मक लेखनबारे सन् १९८० मा स्नातकोत्तर सकेका थिए । अनि लगत्तै सन् १९८२ मा ‘अ पेल भ्यु अफ दी हिल्स’ प्रकाशनमा ल्याएका थिए । त्यसबेलादेखि नै इसिगुरो एक गुमनाम आप्रवासीबाट बेलायतमा कहलिएका लेखकका रूपमा दर्ज हुन पुगे । प्रसिद्धि यस्तो मिल्योकी उनले पूर्णकालीन लेखकका रूपमा काम थाले । उनको अर्काे प्रसिद्ध पुस्तक ‘दी रिमेन्स अफ दी डे’ ले सन् १९८९ मा बुकर पुरस्कार नै पायो । त्यसपछि त इसिगुरो चर्चा र प्रसिद्धिको चुलीमा नै पुगे । एनथोनी हप्किन्स अभिनीत सिनेमामा उनको त्यो पुस्तक उतारियो पनि जो अति नै रुचाइयो । 
विस्मय, नीरवता, जागरण, भय र आश्चर्यले भरिएका शब्दहरूबाट बनेका इसिगुरोको काल्पनिक संसारमा निजी जीवन र सार्वजनिक व्यक्तित्वको उच्च मूल्य एकसाथ उपलब्ध हुन्छ । 
‘कसरी उनी यस्तो लेख्न सक्ने भएका होलान् ?’ प्रसिद्ध बेलायती कवि एन्ड्रयु मोसन इसिगुरोको लेखनबारे विस्मय प्रकट गर्छन्, ‘कथाहरूलाई मूल सिद्धान्तमा अड्याएर बेजोडको संवेगलाई उनी जीवन्त अभिव्यक्त गर्छन् जसलाई नोबेल पुरस्कारले चिनेकामा हर्ष लागेको छ ।’ 
पुरस्कारबापत इसिगुरोले ९० लाख स्विस क्रोन पाउने छन् जसको नेपाली मूल्य ११ करोड ४४ लाखभन्दा बढी हुन आउँछ । पुरस्कारको घोषणालगत्तै नोबल पुरस्कारका लागि स्विडिस एकेडेमीकी सचिव सारा डानिअसले इसिगुरोसँग एक घण्टा कुरा गरिन् र रिपोर्टरहरूलाई भनिन्, ‘यदि तपाईंले जेन अस्टिन र फ्रान्ज काफ्कालाई मिसाउनुभयो भने इसिगुरोलाई पाउनुहुनेछ ।’ जेन ‘प्राइड एन्ड प्रिजुडिस’, ‘सेन्स एन्ड सेन्सिबिलिटी’, ‘एम्मा’, ‘लेडी सुसान’ जस्ता अठारौं शताब्दीको प्रसिद्ध बेलायती आख्यानकी लेखिका हुन् भने काफ्का बीसौं शताब्दीका जर्मन लेखक हुन् जसबाट ‘दी ट्रायल’, ‘दी क्यासल’, ‘अमेरिका’ जस्ता उपन्यास विश्व साहित्यले पाएको छ । जेन स्वतन्त्रताका लागि अठारौं शताब्दीका महिलाले गरेको संघर्ष र तिनको जीवनमा विडम्बनाबस खडा हुन गएको पराधीनतालाई असामान्य सौन्दर्यका साथ आख्यानमा चित्रण गर्ने लेखिकाका रूपमा सुपरिचित छिन् भने काफ्का जीवनको निस्सारता र एक्लोपनलाई भव्यताका साथ चित्रण गर्नमा माहिर छन् । इसिगुरो यी दुवैको लेखकीय सौन्दर्यलाई आफ्ना सिर्जनामा नयाँ सुवासका साथ उतार्नमा पोख्त छन् । उनी बितेको दु:खमा जकडेर बसिरहनुलाई होइन त्यसबाट मुक्त हुनुलाई जीवनको सार्थकता ठान्छन् । जेनलेजस्तो स्वतन्त्र हुने चेष्टा गर्दागर्दै आइलागेको पराधीन जीवन र काफ्काले जस्तो अस्तित्वको निस्सारतालाई उपन्यासमा देखाए पनि इसिगुरो त्यसबाट अघि बढ्नमै जीवनको महत्ता देख्छन् । त्यसले त उनी एक्लोपनले व्यथित मान्छेलाई भन्छन्—
दालचिनी हालिएको केक खाऊ, 
तिमी छिट्नै भुल्नेछौं हृदयको घाउ
हो, जीवनमा अघिल्लो रातको वेदना छ तर भोलिपल्ट बिहान रेलमा पाइने स्वादिलो नास्ता पनि त छ नि । इसिगुरोको लेखनीले रातको वेदनामा अल्झेर बस्न होइन बिहानको नास्तामा रमाएर अघि बढ्न पाठकलाई घचघच्याउँछ । अन्त्यपछिको फेरि अर्काे सुरुआत पनि हुन्छ भन्ने सम्झाउँछ । 
(एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
Twitter : @Bodhighanashyam
 
 
बिहानी ट्रामभित्रको नास्ता
–काजुओ इसिगुरो
 
भनेपछि, तिमी छौ यो सहरमा 
विह्वल हृदय, देखिन्छौ कहरमा
सोचेका थियौ होला यहाँ आएपछि
स्वप्न समय बिताउने कुरा रहरमा 
तर तिमी रातभर जागा हुनेछौ
सुत्न सक्यौ भने रूनेछौ
 
जसै देखिनेछ झुल्के घाम
छन् यहाँ तिमीले गर्नुपर्ने केही काम
हिँड्नु यो सहरमा जो छ सुनसान
विशाल सडकको सहर आम्सटरडम
पर्खनु त्यहाँ लिएर विश्राम
जहाँ आउँछ ब्रेकफास्ट ट्राम
 
चढ्नु त्यसमा जहाँ हुनेछ खानेकुरा
तिमी ती सब खानेछौ पूरापूरा
बिस्तारै झ्यालमा लागेको बाफ उड्नेछ
अनि घाम बिस्तारै आकाशमाथि चढ्नेछ
बाहिर हिँडिरहेको सहरमा 
चहलपहल र होहल्ला बढ्नेछ
ताततातो दुधिलो कफी लिएर
आफ्नो सिटमा तिम्रो आँखा पर्नेछ
 
आखिर, कुराहरु भएनन् सोचेजस्तो
तिमी सोचमग्न हुनेछौ केही खोजेजस्तो
तर तिमी ज्यादा चिन्ता नगर 
बस, आफ्नो ख्याल गर
दालचिनी हालिएको केक खाऊ, 
तिमी छिट्नै भुल्नेछौं हृदयको घाउ
जब तिमी बिहानी रेलमा हुनेछौं 
सुस्तरी आफ्नो नास्ता लिनेछौं
 
सुरूमा तिमी चढ्दाका बखत
रेल एकदम सुनसान हुनेछ
तर यो गुड्न थालेपछि सुस्तरी
मानिसहरुले भरिनेछ बिस्तारी
तिनीहरु नास्ता गर्दागर्दै 
हाँस्नेछन् र ठट्टा गर्नेछन्
तिनीहरुले आफ्ना सिटमा
रिकापीहरु पनि भर्नेछन्
छिट्टै नै तिम्रो रातको दु:ख
बितेर गएजस्तो हुनेछ खुब
तिमी छौ त्यहाँ बिरानो तापनि
मानिसहरु तिमीसँग हाँसेर बोल्नेछन् 
घरमै जस्तो तिनले मन खोल्नेछन्
 
अनि ती तिम्रो साथी बन्नेछन्
तिमीलाई कफी थप्न भन्नेछन्
 
तिमीलाई जस्तै अरुलाई पनि
ती मायाले हेर्छन्, पराया नभनी
अरु धेरैकोमा पनि तिनको नजर गएको छ
र ती प्रत्येकका साथ ठीक यस्तै नै भएको छ
त्यसैले तिमी नझार आँसु 
बरू खाउ अण्डा र बंगुरको मासु
त्यसैले तिमी चिन्ता नगर
बस्, आफ्नो ख्याल गर
अनि दालचिनी हालेको केक खाऊ
छिट्टै तिमी बिर्सनेछौ हृदयको घाउ
 
जब तिमी बिहानी रेलमा हुनेछौं 
सुस्तरी आफ्नो नास्ता लिनेछौं
तिमी छौ त्यहाँ बिरानो तापनि
मानिसहरु तिमीसँग हाँसेर बोल्नेछन् 
घरमै जस्तो तिनले मन खोल्नेछन्
अनि ती तिम्रो साथी बन्नेछन्
तिमीलाई कफी थप्न भन्नेछन्
 
तिमीलाई जस्तै अरुलाई पनि
ती मायाले हेर्छन्, पराया नभनी
अरु धेरैकोमा पनि उनीहरुको नजर गएको छ
र ती प्रत्येकका साथ यस्तै नै भएको छ
त्यसैले तिमी चिन्ता नगर
बस आफ्नो ख्याल गर
तिमी ताजा पाउरोटी र जाम खाऊ
छिट्टै नै तिमी बिर्सनेछौ हृदयको घाउ
बेल्जियन मिठाईलाई बेवास्ता नगर
बस आफ्नो ख्याल गर
जब तिमी बिहानी रेलमा हुनेछौं 
सुस्तरी आफ्नो नास्ता लिनेछौं
 
(अनुवाद/ घनश्याम खड्का)
पूरा पढ्नुहोस्

कला– संस्कृतिका सेतु

अखण्ड भण्डारी,आश्विन २८, २०७४

विदेशबाट आउनेहरूलाई पहिला घरै पुग्न हतार हुन्छ । केपी सिटौला भने ट्याक्सीमा लगेज राखी विमानस्थलबाट सोझै पाटन औद्योगिक क्षेत्रतिर हानिए । र, करिब १० लाख रुपैयाँमा काष्ठकलाका सामान ‘अर्डर’ गरे । तिहार सकेर दक्षिण कोरिया उड्नुअघि उनी ती सामानलाई कार्गो गर्नेछन् । उनको हरेक आगमन यस्तै हो । पूरा पढ्नुहोस्

एक पुस्ताको अन्त्य

सुवास हुमागाईं,आश्विन २८, २०७४

युरोपेली फुटबलले २१ औं शताब्दीमा ठूलै छलाङ मार्‍यो । सन् २००२ मा ब्राजिलले जितेको विश्वकप दक्षिण अमेरिकाको नवौं सफलता थियो । त्यस समय युरोपले आठपटक मात्र विश्वकप जितेको थियो । पछिल्ला तीन संस्करणमा युरोपेली टोलीले उपाधि जित्दै दक्षिण अमेरिकामाथि अग्रता कायम गर्‍यो । पूरा पढ्नुहोस्

स्टार संगीना

हिमेश,आश्विन २८, २०७४

संन् २००४ मा ओलम्पिक फेरि आफ्नो जन्म घर ग्रीसमा फर्केको थियो, यता नेपाली खेलकुदमा बेग्लै हलचल थियो, तेक्वान्दोकी संगीना वैद्यको सहभागिताका रूपमा । ओलम्पिक विश्व खेलकुदको सबैभन्दा ठूलो खेल महोत्सव हो, यसैमा नेपालले पदक जित्ने सपना बुनेको पहिलोपल्ट थियो, तिनै संगीनाको नाममा ।पूरा पढ्नुहोस्

भुइँमान्छेबारे लेखिएको अग्लो किताब

मोहन मैनाली,आश्विन २८, २०७४

२०६९ सालमा नेपालका दैनिक पत्रिकामा प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराई मुसहर, दलित, थारू आदि उत्पीडित मानिसहरूका घरमा बास बस्न पुगेको समाचार छापिएका थिए । यो समाचार अहिले पनि धेरैले सम्झन्छन् । तर कति समाचार छापिँदैनन्, छापिइहाले पनि त्यस्ता समाचारको सम्झना मानिसलाई हुँदैन तर ती दूरगामी महत्त्वका हुन्छन् । पूरा पढ्नुहोस्

आत्मकथाका नाममा ‘डन्डिफोर’

कान्तिपुर संवाददाता ,आश्विन २८, २०७४

सरिता तिवारी कविता र निबन्धमा स्थापित नाम हो । ‘कथित’ मोफसलमा बसेर पनि प्रभावका हिसाबले उनको लेखनले राष्ट्रव्यापी तरंग ल्याउने गरेको छ । सरिता साहित्य र लेखनमा राजनीति र विचार हुँदैन भन्ने कुरालाई मान्दिनन् । पूरा पढ्नुहोस्

अफ्रिकी पुनर्जागरणको बेर्ना

युग पाठक,आश्विन २८, २०७४

प्रशान्त महासागरलाई छोयो–छोयोझैं गर्दै विमान डकार विमानस्थलमा ओर्लियो । अफ्रिका महादेशमै पहिलोचोटि पाइला टेक्न लागेको, पाइला नै मानौं भिन्नै छापमा टेकिने हो कि जस्तो लाग्ने । आखिर जमिन त जमिन नै हो, मान्छेले रचेको इतिहास र जीवनको नि:श्वास न हो भिन्न हुने । पूरा पढ्नुहोस्

चरा चर्चा

हेमसागर बराल,आश्विन २८, २०७४

चराविद् हेमसागर बराल चरामा विद्यावारिधि गर्ने पहिलो नेपाली हुन् । संरक्षण क्षेत्रमा ३ दशकदेखि क्रियाशील उनी चरा, वन्यजन्तु र जैविक विविधताका जानकार तथा विज्ञ मानिन्छन् । नेपालका चराहरू र नेपालका स्तनधारी वन्यजन्तुलगायतका विषयमा उनले दर्जनभन्दा बढी पुस्तक लेखेका छन् । पूरा पढ्नुहोस्

मलेसियामा दिल साटनेहरू

जनकराज सापकोटा,आश्विन २८, २०७४

चमकधमकले भरिएको र सानसौकतले अग्लिएको मलेसियाको राजधानी क्वालालम्पुर । नियोन लाइटको प्रकाशमा लुटपुटिने सहरको रात र तीव्र आर्थिक वृद्धिदरमा हुइँकिरहेको सहरको जीवन । पूरा पढ्नुहोस्

प्रेरणादायी कथाहरू

दामोदर न्यौपाने,आश्विन २८, २०७४

मलाई लाग्छ, मान्छे एक समय हो । मान्छे एक युग हो । यो युगमध्ये बाल्यकाललाई स्वर्णकाल भन्न सकिन्छ । मेरो आफ्ना भोगाइ सम्झँदा पनि त्यो समय स्वर्णिम लाग्छ । मेरोजस्तै सबैका उस्तै भोगाइ छन् सानामा । किनभने सबैको मनोविज्ञान र वृद्धिको प्रक्रिया उस्तै–उस्तै हो ।पूरा पढ्नुहोस्

एकै नाममा देवकोटाका दुई कृति

लीला लुइटेल,आश्विन २८, २०७४

नेपाली साहित्यका अनेक विधामा शीर्षकको पुनरावृत्ति प्रशस्त मात्रामा भएको देखिन्छ । यसरी कुनै पनि लेखकका कृतिको शीर्षक अर्काे लेखकका कृतिको शीर्षकसँग मिल्नु अधिकांश स्थितिमा संयोग मान्न सकिन्छ, तर एउटै लेखकले एउटै शीर्षकमा दुईवटा कृति लेखेको स्थिति विरलै पाइन्छ । कसै–कसैले एउटै शीर्षकका दुई बेग्लाबेग्लै कृति लेखेको पाए पनि त्यो क्रमिक लेखन अर्थात् सिक्वेलका रूपमा आएको पाइन्छ । पूरा पढ्नुहोस्

एउटा विद्रोही, एउटा अ.त.

देवेन्द्र भट्टराई,आश्विन २८, २०७४

खाडी मुलुक ओमानको मस्कटबाट पेमाले सोलुखुम्बु गाउँमा बस्ने आफ्नी दिदी निमालाई फोन गरेर भनी, ‘दिदी, यहाँ त असाध्यै गर्मी छ, कामको पनि चटारो । मलाई त घरको याद आइरहन्छ, हिमालको शीतल, रमाइलो फुर्सत । बरु त्यहाँ शान्तिमा भेडा चराएर बसेको जाती । यता त वरिपरि लडाइँ छ भन्छ, रातदिनको डर ।’पूरा पढ्नुहोस्